Najczęściej wykonywanym prawem wynikającym z RODO jest prawo dostępu do własnych danych osobowych przetwarzanych przez przedsiębiorstwa. W końcu często jest to warunek konieczny, aby dowiedzieć się, czy istnieją nieprawidłowe lub niezgodne z prawem dane osobowe, które należy skorygować lub usunąć. Jednak nowa analiza przeprowadzona przez przypadków wykazuje: Tylko 16,5% wszystkich wniosków o dostęp noyb wysłała do przedsiębiorstw w ciągu ostatnich 8 lat, otrzymało satysfakcjonującą odpowiedź, podczas gdy 53,7% odpowiedzi było niekompletnych – a na prawie 30% w ogóle nie udzielono odpowiedzi. Innymi słowy: podczas gdy przedsiębiorstwa lobbują w Brukseli na rzecz ograniczenia prawa obywateli do dostępu do danych z powodu rzekomych „nadużyć”, prawdziwym problemem jest nieprzestrzeganie przepisów przez te właśnie przedsiębiorstwa.
Nie chodzi o „nadużycia” ze strony osób, których dane dotyczą, ale ze strony przedsiębiorstw. W wyniku intensywnej presji lobbingowej (zwłaszcza ze strony niemieckiego przemysłu) w projekcie „Digital Omnibus” Komisji Europejskiej argumentuje się, że istnieje potrzeba ograniczenia praw osób, których dane dotyczą, wynikających z RODO. W szczególności proponowane zmiany obejmują ograniczenie prawa dostępu (w art. 12 ust. 5 i 15 RODO) do „celów związanych z ochroną danych”, co uzasadnia się rzekomo powszechnym „nadużywaniem” tego prawa. Oznacza to na przykład, że jeśli pracownik skorzysta z prawa do dostępu do danych w sporze pracowniczym dotyczącym niezapłaconych godzin – na przykład w celu uzyskania wykazu przepracowanych godzin – pracodawca mógłby odrzucić ten wniosek jako „nadużycie”. W praktyce znacznie ograniczyłoby to prawa przysługujące Europejczykom wobec przedsiębiorstw.
Max Schrems: „Komisja Europejska dała się nabrać na szeroko rozpowszechnioną narrację lobbystów, zgodnie z którą prawo do dostępu do danych jest nieustannie „nadużywane”, podczas gdy w rzeczywistości to w dużej mierze przedsiębiorstwa naruszają te przepisy.”
Dane z życia wzięte: 83,5% wniosków o dostęp nie otrzymało właściwej odpowiedzi. W praktyce jednak głównym problemem dotyczącym prawa dostępu nie są „nadużywane” skargi, lecz ogromna liczba wniosków, na które nie otrzymuje się właściwej odpowiedzi. To również wyjaśnia, dlaczego znaczna liczba skarg kierowanych do organów dotyczy braku pełnej odpowiedzi na wnioski o dostęp do danych. Aby lepiej zrozumieć, w jaki sposób firmy radzą sobie z prawem dostępu, noyb przeanalizowała 121 wniosków o dostęp, które zostały złożone w związku z noyb od 2018 r.*. Wyniki są jednoznaczne: tylko 16,5% tych wniosków otrzymało satysfakcjonującą odpowiedź, podczas gdy 53,7% było niekompletnych – a prawie 30% pozostało bez odpowiedzi. Ogółem 83,5% wniosków nie zostało rozpatrzonych zgodnie z prawem.
Wielkie firmy technologiczne zbierają Twoje dane, ale nie chcą zapewnić Ci do nich dostępu. Co warte odnotowania, znaczna część analizowanych wniosków o dostęp została złożona do wielkich firm technologicznych, które zazwyczaj dysponują zautomatyzowanymi narzędziami do obsługi takich wniosków. Niemniej jednak w większości przypadków wnioskodawcy otrzymali albo niekompletną odpowiedź, albo nie otrzymali żadnej. Problem ten obserwujemy we wszystkich sprawach rozpatrywanych przez noyb sprawach – a wyniki byłyby prawdopodobnie gorsze dla osób, których dane dotyczą, nieposiadających przedstawiciela prawnego lub środków na wysyłanie wielokrotnych wniosków uzupełniających. Nasze sprawy przeciwko TikTok, AliExpress i WeChat stanowią doskonały przykład tej sytuacji: pomimo wielokrotnych ponownych wniosków w związku z niekompletną odpowiedzią na wniosek o dostęp, firmy nadal nie spełniły pierwotnego żądania. Uniemożliwiło to skarżącym sprawdzenie, czy ich dane były przetwarzane zgodnie z RODO. Innym dobrym przykładem jest nasza sprawa przeciwko pośrednikowi reklamowemu Xandr (spółka zależna Microsoftu), która w 2022 r. odnotowała zdumiewający 0% wskaźnik odpowiedzi na wnioski o dostęp i usunięcie danych.
Wnioski o dostęp nie stanowią istotnego obciążenia pracą. Jednocześnie niedawno opublikowany badanie badanie wyraźnie wykazała, że większość (ponad 70%) inspektorów ochrony danych (DPO) pracujących w przedsiębiorstwach uważa, że prawa osób, których dane dotyczą – a w szczególności prawo dostępu – nie powodują znaczącego obciążenia pracą, stanowiąc jednocześnie użyteczne narzędzie ochrony praw obywateli.
Nic nie jest jeszcze ostateczne. Na szczęście propozycje Komisji dotyczące zmian w RODO to właśnie tylko propozycje. Pakiet „Digital Omnibus” jest obecnie nadal przedmiotem dyskusji w Parlamencie Europejskim i Radzie i spotkał się już ze znacznym sprzeciwem. noyb nieustannie działa na rzecz ochrony i wzmocnienia praw osób, których dane dotyczą. W końcu niniejsza analiza wyraźnie pokazuje, że organy władzy już teraz nie egzekwują (i nie przestrzegają) prawa dostępu do danych. Dalsze ograniczenia zaszkodziłyby milionom ludzi w Europie.
*Uwaga dotycząca metodologii: przeanalizowaliśmy wszystkie wnioski o dostęp do danych złożone w związku ze sprawami prowadzonymi przez noyb od 2018 roku. Następnie zadbaliśmy o to, by uwzględnić maksymalnie dwa wnioski na firmę, aby nie zniekształcić obrazu sytuacji. W rezultacie otrzymaliśmy 121 wniosków o dostęp do danych.
