Al jaren klagen gebruikers en veel bedrijven over cookiebanners. Hoewel deze begrijpelijke frustratie vooral wordt veroorzaakt door misleidende ‘dark patterns’ die door de sector worden gebruikt, zijn deze banners het symbool geworden van wat wordt gezien als buitensporige EU-regelgeving. Als onderdeel van de ‘Digital Omnibus’wilde de Europese Commissie nu eindelijk af van de cookiebanners en deze vervangen door een geautomatiseerd signaal. Google en juist enkele van die EU-lidstaten die de EU juist oproepen om “vereenvoudigen” en “de bureaucratie terug te dringen” – waaronder bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk – staan dit nu in de weg. In het meest recente standpuntdocument van de Raad van 18 juni is het plan om de cookiebanner af te schaffen geschrapt. Deze verbijsterende uitkomst zal Europese gebruikers waarschijnlijk nog steeds veel gedoe, frustratie en miljarden klikken per jaar blijven kosten.
- Voorstel en motivering van de Europese Commissie (zie artikel 88b)
- Standpunt van de Raad van 18 juni (gepubliceerd door Politico)
- Lobbydocument van Google tegen artikel 88b
- Mlex-rapport over het standpunt van Polen
- Achtergrondinformatie over de Digital Omnibus door noyb
"Dark patterns" en irritatie totdat het gewenste resultaat is bereikt. In Europa mogen gebruikers niet zomaar worden gevolgd. Zowel online als offline bestaat er een grondrecht op gegevensbescherming – ook op de platforms van Meta of Google, en op websites vol trackingadvertenties. Bedrijven moeten daarom elke persoon om toestemming vragen – of hen gewoon met rust laten. Dit gebeurt via zogenaamde cookiebanners, waarbij niet alleen toestemming wordt gevraagd voor cookies, maar meestal ook voor het delen van gegevens met vaak duizenden derde partijen. Gebruikers zouden hier eigenlijk de mogelijkheid moeten hebben om alleen toestemming te geven als ze uit eigen vrije wil online gevolgd willen worden. Afhankelijk van het onderzoek, slechts ongeveer 3–10% van de mensen dit wil. Door middel van zogenaamde ‘dark patterns’ (bijv. verborgen ‘Nee’-knoppen of vooraf aangevinkte toestemmingsvakjes) bereikt de trackingindustrie echter toestemmingspercentages van tot wel 90%.
Met meer dan 450 miljoen mensen in de EU genereert deze farce jaarlijks meerdere miljarden (!) klikken, veroorzaakt het frustratie en is het voor consumenten pure tijdverspilling – terwijl techreuzen en de trackingindustrie miljarden aan winst binnenhalen via „vrijwillige“ tracking. Tegelijkertijd wordt het steeds duidelijker dat het massaal verzamelen van persoonsgegevens ook risico’s met zich meebrengt voor de veiligheid en de democratie.
Max Schrems: „Cookiebanners zijn geen uitvinding van de gegevensbescherming, maar van de trackingindustrie. Zonder toestemming is er geen online spionage mogelijk. Nu bestaat de vrees dat een eenvoudigere manier om ‘ja’ of ‘nee’ te zeggen zal leiden tot inkomstenverlies voor Google en dergelijke. Daarom lobbyt de trackingindustrie momenteel zo hard als ze kan om de cookiebanner te behouden. Het is duidelijk dat ze de mogelijkheid wil behouden om de keuzes van gebruikers rechtstreeks te manipuleren.”
Het voorstel van de EU: een automatisch signaal. In het najaar van 2025 stelde de Europese Commissie voor om cookiebanners te vervangen door een geautomatiseerd signaal dat de voorkeuren inzake cookietoestemming tussen het apparaat, de gebruiker en websites zou doorgeven. Zelfs in Californië – de thuisstaat van de meeste techbedrijven – is er al een soortgelijke oplossing van kracht. Ook zijn er al enige tijd verschillende voorstellen in omloop die zijn aangepast aan de EU-wetgeving. Het EU-voorstel is in feite aanzienlijk minder ingrijpend dan de wetgeving in de VS, omdat het nog steeds mogelijk is om toestemming per website te verlenen. Met name het nieuw voorgestelde artikel 88b van de AVG zou de oplossing hebben geboden en was een eenvoudig voorbeeld van hoe het terugdringen van bureaucratie kan slagen en tegelijkertijd ten goede komt aan consumenten en eerlijke bedrijven.
Max Schrems: „Browsers geven al automatisch door welke taal ik verkiest. Het is net zo eenvoudig om digitaal aan te geven of je gevolgd wilt worden. Technisch gezien is dit eenvoudig en is het in sommige Amerikaanse staten zelfs wettelijk vastgelegd. Er zijn eigenlijk een aantal technische oplossingen die morgen al zouden kunnen worden ingevoerd. Europa loopt volledig achter met deze verouderde banners. Absurd genoeg willen Google en de trackingindustrie het mensen echter zo moeilijk mogelijk maken.”
Het „Google-document“ en een lawine aan desinformatie. Maar heeft een geheim lobbydocument van Google heeft de Europese Commissie echter een spaak in het wiel gestoken. Aan de hand van volstrekt vergezochte cijfers wordt daarin beweerd dat zonder cookiebanners alle online reclame tot stilstand zou komen. Google overdrijft hier enorm en gaat ervan uit dat er een centrale ‘kill switch’ voor alle reclame bestaat. Toch heeft de Europese Commissie expliciet duidelijk gemaakt dat toestemming nog steeds mogelijk moet zijn per website en per doel. Het zou dus mogelijk zijn om met name aan kwaliteitsmedia toestemming te verlenen – en deze te onthouden aan Google, Meta en dergelijke. Google ‘ziet’ dit gemakshalve over het hoofd. Bijzonder absurd is het argument van Google dat kwaliteitsmedia zouden lijden onder de afschaffing van cookiebanners. Mediabedrijven zijn vrijgesteld van de bepaling en zouden er dus helemaal geen last van hebben.
Duitsland, Frankrijk en andere landen zijn nu voorstander van (!) de cookiebanner. Hoe absurd en doorzichtig de argumenten van de trackinglobby ook mogen zijn, ze lijken het beoogde effect te hebben gehad. In het voorstel voor een definitieve stemming in de Raad is artikel 88b volledig uit de Digital Omnibus geschrapt – en daarmee ook de enige maatregel die de zaken voor consumenten daadwerkelijk zou hebben vereenvoudigd. Landen als Duitsland, Frankrijk en Polen hadden hier van tevoren om gevraagd – vermoedelijk na enorme druk van de trackinglobby.
Max Schrems: „Je moet dat even goed laten bezinken: de Europese Commissie wil eindelijk af van de cookiebanners, maar Google en sommige EU-lidstaten zijn er nu vastbesloten om ze te behouden. Al decennia lang klagen mensen over de EU-bureaucratie. Maar in werkelijkheid is de trackingindustrie zo doodsbang dat consumenten simpelweg ‘nee’ kunnen zeggen, dat iedereen na een beetje lobbyen toegeeft. Dit roept echt de vraag op of sommige lidstaten in de eerste plaats hun kiezers vertegenwoordigen of de lobbyisten.”
Het Europees Parlement heeft nog geen standpunt ingenomen. Over de ‘Digital Omnibus’ wordt momenteel nog parallel onderhandeld in de Raad en het Europees Parlement, hoewel laatstgenoemde zijn standpunt over artikel 88b nog niet kenbaar heeft gemaakt. Aan het einde van de onderhandelingen zullen de twee instellingen dan tot een compromis moeten komen. Het is daarom van essentieel belang dat het Europees Parlement zich nu inzet voor het behoud van artikel 88b. Maar ook hier zal de conservatieve EVP waarschijnlijk de doorslag geven, aangezien ook zij onder druk staat van de trackinglobby.
Max Schrems: „In een democratie zou eigenlijk moeten gebeuren wat de meerderheid van de mensen wil – in dit geval het afschaffen van cookiebanners. Als besluitvormers liever de wil van de tech-lobby volgen dan die van hun kiezers, dan is er hier iets heel, heel erg mis.”
